‘Een met honden bespannen voertuig’

Het meest verontrustende aan de gevangenisregisters van mijn betovergrootvader Embertus van Laarhoven vond ik — zonder twijfel, eigenlijk — de volgende twee redenen waarvoor hij veroordeeld werd.

— 10 tot 12 oktober 1899 / 27 jaar / ‘het op een openbare weg een aangespannen hond niet voorzien van een behoorlijke muilkorf’ + ‘een voor een voertuig gespannen hond op een opbaren weg’ / bron
— 2 februari 1901 tot 5 februari 1901 / 29 jaar / ‘het op de openbaren straat een hond niet voorzien van een behoorlijken muilkorf vastleggen’ + ‘het op de openbaren straat als geleider van een met honden bespannen voertuig daarop zitten’ / bron

Dat honden gemuilkorfd worden, vind ik al geen fijne gedachte, maar honden die een voertuig voorttrekken?! Ik kon me er geen voorstelling bij maken, gelukkig.

“Daar komt de hondenbelasting vandaan”, zei mijn moeder toen ik haar vertelde over mijn verbazing. Dus ik googlede en las op Wikipedia inderdaad het volgende: “Daarnaast zag de overheid er in de tijd dat de hondenkar als transportmiddel werd gebruikt, een middel in om transportbelasting te kunnen heffen.”

Verder las ik op Wikipedia: “Een hondenkar is een vervoermiddel dat door een trekhond wordt voortbewogen. […] In Nederland is het gebruik van een hond als trekkracht (sinds 1963) verboden.”

Doordat ik onlangs ook een Facebook-pagina begon en ik hiervoor mooie foto’s zocht, stuitte ik op de website van het Regionaal Archief Dordrecht op onderstaande foto. Zo moet het er dus uit hebben gezien… Ik word niet vrolijk van dit beeld, en dan druk ik mij natuurlijk nog zachtjes uit.


Noordendijk, Dordrecht, ±1905. • © H.J. Tollens / Regionaal Archief Dordrecht (bron)

In een interview met Bert Willemen, de persoon achter Hondmethondenkar.nl, las ik dat de hondenkar echt iets voor de armere mensen was: “Hondenkarren waren vrijwel nooit prestigeobjecten, de hondenkar stond niet voor niets bekend als het rijtuig voor de armen, en daarom zijn er maar weinig bewaard gebleven. Men zag er simpelweg het belang niet van om ze te behouden, laat staan restaureren.” (MenSport, nr. 1, 2010, p. 25)

Over de muilkorf zegt Bert: “In veel gevallen droegen trekhonden verplicht een muilkorf. Immers, veel honden waren vals omdat ze nogal eens werden geplaagd als ze voor de wagen liepen.” (MenSport, nr. 1, 2010, p. 26)

Interessant weetje: elders werd de hondenkar veel eerder verboden; in Parijs rond 1824, in Engeland rond 1855. In Denemarken werden ze zelfs nooit toegestaan. (MenSport, nr. 1, 2010, p. 26)

In Kooplui, kermisklanten, en andere woonwagenbewoners. Groepsvorming en beleid 1870-1945 (1996) van Annemarie Cottaar las ik het volgende over de hondenkar: “De zogenaamde hondekarren hebben lange tijd gediend voor het vervoer van spullen, maar op een zeker moment begonnen mensen ze ook als slaapruimte te gebruiken. Onder de oudere woonwagenbewoners in Nederland bevinden zich nog altijd mensen die hun eerste ervaring als wagenbewoner in een hondekar opdeden. Reizigers bouwden het geheel om tot een soort huifkar, door er beugels op te zetten, een zieil overheen te spannen en wat stro over de bodem te verdelen. Zo ontstond slaapgelegenheid voor een paar mensen tegelijkertijd. […] Ook toen er grotere wagens in roulatie kwamen, bleef de hondekar in gebruik als vervoermiddel voor handelswaar. De eerste wagens waren, net als hun voorlopers, bedoeld om overdag spullen in te vervoeren en ’s nachts in te slapen. Er kon nog niet in worden gewoond.” (p. 27-28)


Laitier – melkboer en melkmeisje met hondekar, ca. 1930 • © Jacques Hersleven / Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, Brussel (bron)


Laitier – melkboer en melkmeisje met hondekar, ca. 1930 • © Jacques Hersleven / Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, Brussel (bron)


Laitier – melkboer en melkmeisje met hondekar, ca. 1930 • © Jacques Hersleven / Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, Brussel (bron)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *